Vu Lan dưới lăng kính hiện đại !

“Vu Lan lại về
Giữa lòng phố thị
Bao điều suy nghĩ
Chợt lắng lòng sâu.
Đường xa vạn nẻo
Chân chạy đua chen
Có khi nào quen
Quên màu tóc mẹ?
Có khi nào nghĩ
Sợi bạc trên đầu?
Cha già thức thao
Lo đời con trẻ.”

Giữa nhịp sống hối hả hôm nay, có bao giờ bạn chợt dừng lại trước một chiếc lá vàng rơi, hay giật mình nhìn thấy sợi tóc bạc trên mái đầu của mẹ?
Giới trẻ chúng ta ngày nay có thể đi rất xa, chinh phục nhiều đỉnh cao, nhưng đôi khi lại bất lực trong việc tìm cách trò chuyện với cha mẹ, hoặc loay hoay không biết làm sao để bày tỏ tình yêu thương trước khi quá muộn.

Mùa Vu Lan về, thông thường Lễ Vu Lan của đạo Phật hoàn toàn có thể ví như lễ Giáng Sinh của Công giáo xét về tầm vóc văn hoá và tính đại chúng. Tuy nhiên bên cạnh những bông hồng cài áo mang thông điệp yêu thương, không ít người trẻ lại cảm thấy xa lạ, thậm chí e ngại trước những bài giảng cũ kỹ mang màu sắc về cảnh giới địa ngục, quỷ đói trong câu chuyện Mục Liên cứu mẹ.

Nhưng nếu chúng ta chịu bóc tách cái vỏ bọc mang tính thần thoại ấy, để nhìn lại bằng lăng kính của tư duy văn minh, chúng ta sẽ ngỡ ngàng nhận ra một thông điệp chữa lành cực kỳ hiện đại ẩn sâu trong câu chuyện này.

Bà Thanh Đề trong kinh điển không đơn thuần là một nhân vật lịch sử, mà chính là biểu tượng cho phần “tham, sân, si”, sự ích kỷ và những tổn thương tâm lý luôn chực chờ trỗi dậy bên trong mỗi con người. Cảnh giới ngạ quỷ (quỷ đói) – nơi thức ăn biến thành lửa thiêu – chính là ẩn dụ cho trạng thái tâm thức dằn vặt, oán hận và khát khao đến mức cực đoan, khiến con người tự đốt cháy hạnh phúc của chính mình ngay giữa đời thực.

Khi Tôn giả Mục Kiền Liên – đại diện cho phần tâm thức tỉnh thức và hiếu nghĩa – dùng định lực để định hướng và nhờ đến sự hợp lực của mười phương tăng già, đó thực chất là một tiến trình chữa lành và chuyển hóa tâm lý bằng năng lượng bình an của cộng đồng.

Thiết nghĩ để tìm lại giá trị văn minh và cốt lõi thực sự của mùa Vu Lan (thật ấm áp, xúc động và tràn đầy tiếng cười) trong môi trường hướng thiện và với cách tiếp cận văn minh, để nuôi dưỡng tình yêu thương tự nhiên trong lòng thế hệ trẻ, hãy thử giải mã ẩn ý câu chuyện Mục Liên – Thanh đề, (Khi câu chuyện cứu mẹ là một hành trình chữa lành tâm thức) và cùng phân tích Địa ngục và Ngạ quỷ có thật không? dưới góc nhìn tâm lý học., các bạn nhé

Thật ra:

Bản chất của câu chuyện “Mục Liên Thanh Đề” mang tính “không có thật” theo nghĩa vật lý. Thực tế, nhiều nhà nghiên cứu và học giả Phật giáo hiện đại cũng nhìn nhận câu chuyện kinh điển này theo hướng ẩn dụ và biểu tượng (metaphor) hơn là tả thực:

– Bà Thanh Đề đại diện cho phần “tham, sân, si”, ích kỷ và độc ác tồn tại trong mỗi con người.

– Cảnh giới ngạ quỷ (quỷ đói) chính là trạng thái tâm lý khổ đau, dằn vặt, lúc nào cũng thèm khát nhưng không bao giờ thỏa mãn khi con người sống ích kỷ.

– Hành động cứu mẹ của Tôn giả Mục Kiền Liên và sự hợp lực của chư tăng biểu thị cho sức mạnh của lòng hiếu thảo, sự thức tỉnh và năng lượng tích cực từ cộng đồng có thể chuyển hóa cái ác thành cái thiện.

Trong khi đó nếu nhìn sang Giáng Sinh, câu chuyện về Ông già Noel (Santa Claus) cưỡi tuần lộc bay trên trời, chui qua ống khói để tặng quà cũng hoàn toàn là một câu chuyện hư cấu.Tuy nhiên, truyền thông và xã hội phương Tây không bài xích nó. Họ giữ lại câu chuyện đó vì nó chở che cho niềm tin ngây thơ của trẻ nhỏ, tình yêu thương và sự sẻ chia.

Vì thế để vừa giữ gìn được truyền thống Vu Lan, vừa giúp thế hệ trẻ tiếp nhận một cách tự nhiên và văn minh, chúng ta có thể thay đổi góc nhìn và cách tiếp cận theo các hướng sau:

— Địa ngục và Ngạ quỷ tại thế: “địa ngục” không ở đâu xa, mà chính là trạng thái tâm lý trầm cảm, dằn vặt, oán hận hay ích kỷ của một con người ngay trong kiếp sống này.

– Chuyển hóa thay vì cứu vớt: Việc Mục Kiền Liên cứu mẹ không phải là làm một phép thuật, mà là dùng tình thương và năng lượng bình an để chuyển hóa tâm thức đầy tham lam, sân hận của bà Thanh Đề, và để biến một câu chuyện mang màu sắc thần thoại thành một tiến trình tâm lý học/chữa lành. Hãy nâng tầm xu hướng chữa lành này sẽ đánh trúng vào xu hướng tư duy logic và khoa học của thế hệ trẻ ngày nay và phân tích rõ được bản chất của câu chuyện này chính là một tiến trình chữa lành tâm lý sâu sắc.

Và dĩ nhiên cách tiếp cận này giúp người nghe thế hệ cũ không có cảm giác bị xúc phạm đức tin.

Chuyện Mục Liên xưa không phải để răn đe
Bằng những ngục hình, bằng nỗi sợ chia phe
Mẹ Thanh Đề chính là phần tâm ích kỷ
Đốt cháy lòng người trong oán hận, đam mê.
Cảnh ngạ quỷ là khi lòng thèm khát
Chẳng biết đủ đầy, chẳng biết sớt chia đi
Năng lượng mười phương chính là lòng tỉnh thức
Cứu mẹ bằng tình thương, bằng trí tuệ từ bi.

Lời kết :

Theo thiển ý người viết : để cho Lễ Vu Lan vượt ra khỏi phạm vi tôn giáo để trở thành ngày hội của tình yêu thương, sự sum họp gia đình và lòng biết ơn trên khắp thế giới. Do vậy cần thay đổi phương thức thực hành truyền thống
Hiểu theo cách này, lễ Vu Lan vượt ra khỏi khuôn mẫu của những nghi lễ phức tạp và để giữ truyền thống được trở thành một hành trình quay về bên trong, nhận diện những “địa ngục” trong tâm để tự chuyển hóa, đồng thời lan tỏa lòng biết ơn sâu sắc đến đấng sinh thành bằng những hành động thực tế và văn minh.
Chúng ta có thể “hiện đại hóa” các hoạt động của ngày lễ Vu Lan để phù hợp với văn minh ngày nay:

– Tôn vinh “Bông hồng cài áo”: Đây là một nét đẹp truyền thống rất nhân văn do Thiền sư Thích Nhất Hạnh khởi xướng từ thập niên 1960. Hoạt động này hoàn toàn thuần túy khơi dậy lòng biết ơn hướng về cha mẹ.

– Biến Vu Lan thành “Ngày Biết Ơn” toàn diện: Ngoài việc báo hiếu cha mẹ, cần mở rộng sang khái niệm Tứ đại trọng ân của Phật giáo (Ơn cha mẹ, Ơn thầy bạn/xã hội, Ơn quốc gia, Ơn vạn vật/thiên nhiên). Điều này rất tương đồng với tinh thần bảo vệ môi trường và biết ơn cuộc sống mà người trẻ đang hướng tới.

– Khuyến khích hành động thực tế: thay vì tụng kinh cả tuần, Các chùa nên hướng dẫn người trẻ thực hành hiếu thảo bằng hành động: về nhà ăn cơm với cha mẹ, viết một lá thư tay, hoặc cùng cha mẹ đi làm từ thiện, hiến máu cứu người.

Địa ngục đâu xa?
Chính là tâm tối
Hiếu thảo kịp thời
Đừng chờ sửa lỗi.
Cài bông hồng đỏ
Thương mẹ kính cha
Gửi nụ cười hòa
Thương người khốn khó.
Vu Lan văn minh
Là tâm tự sửa
Thắp lên ngọn lửa
Ấm áp muôn nhà!

Kính trân trọng
Sydney, mùa Vu Lan Pl 2570
Phật tử Huệ Hương