Tản mạn Nhiệt Tình & Bao Dung & Bồ Đề Tâm

Trong Phật giáo, Bồ Đề Tâm (Bodhicitta) là ý nguyện chân thành muốn đạt đến giác ngộ không phải cho riêng mình, mà là để cứu độ tất cả chúng sinh thoát khỏi khổ đau.

Để phát và giữ được nguyện lực rộng lớn như vậy, nhiệt tình (sự nhiệt huyết, tinh tấn) và bao dung (lòng từ bi, rộng lượng) là hai yếu tố bắt buộc phải có.

Nếu thiếu hai điều này, lời nguyện sẽ chỉ là lời nói suông và không thể thực hiện được.

Trước đây dù học giáo lý đã lâu người viết vẫn bị nhầm lẫn giữa nhiệt tình (sự hăng hái, tốt bụng thông thường) và Bồ Đề Tâm (tâm nguyện giác ngộ vì lợi ích chúng sinh),vì chúng ta thường nhầm tưởng rằng cứ xông xáo làm việc thiện, thức khuya dậy sớm lo việc chùa, hay hết lòng giúp đỡ người khác thì đó chính là phát Bồ Đề Tâm.

Thực ra, đó mới chỉ là sự nhiệt tình. Nhiệt tình là một đốm lửa sáng, được thắp lên bởi lòng tốt, cảm xúc nhất thời hoặc tính cách xông xáo của cái tôi. Vì dựa trên cảm xúc, nên ngọn lửa nhiệt tình rất dễ tắt: khi gặp nghịch cảnh, khi bị người khác chỉ trích, hoặc khi việc làm tốt không được công nhận, chúng ta dễ dàng nản lòng, oán trách và bỏ cuộc.

Hơn thế nữa người viết được học rằng: “Bao dung là một phẩm hạnh tốt đẹp, thể hiện lòng rộng lượng, thông cảm và sẵn sàng tha thứ cho lỗi lầm của người khác:.

Sống bao dung nghĩa là chúng ta chấp nhận sự khác biệt về tính cách, quan điểm hay lối sống mà không oán hận, phán xét hay chỉ trích gay gắt.

Theo định nghĩa từ Wikipedia tiếng Việt, bao dung còn là việc chấp nhận cho người khác làm những điều mình không tán thành trong một giới hạn nhất định, nhằm hướng họ tự giác sửa đổi để trở nên tốt đẹp hơn-

Biểu hiện của lòng bao dung:

— Biết tha thứ: Bỏ qua lỗi lầm khi người khác biết nhận lỗi.

— Không chấp nhặt: Không giữ sự tức giận hay thù hằn trong lòng.

— Tôn trọng khác biệt: Hiểu rằng mỗi người có một góc nhìn riêng.

— Lắng nghe, thấu hiểu: Tìm hiểu nguyên nhân trước khi đưa ra đánh giá.

Giá trị của sự bao dung:

— Cho bản thân: Giúp tâm hồn nhẹ nhàng, bình yên và thanh thản.

— Cho người khác: Tạo cơ hội cho họ sửa sai và phát triển.

— Cho xã hội: Xây dựng các mối quan hệ bền vững, gắn kết cộng đồng.

Sau một thời gian được thuận duyên và nghịch duyên trong một hoàn cảnh nhiều thử thách, người viết mới hiểu được … thì ra Bồ Đề Tâm không phải là một cảm xúc bồng bột, mà là một đại nguyện kiên cố được soi sáng bởi trí tuệ.

Bồ Đề Tâm là việc nhận ra mọi chúng sinh đều từng là cha mẹ mình, đang chìm đắm trong luân hồi đau khổ, và vì thế quyết định tu học để thành Phật nhằm cứu độ tất cả, không bỏ sót một ai.

Khi có Bồ Đề Tâm, chúng ta làm việc thiện không phải để tìm cầu phước báo, không để chứng tỏ bản thân, và hoàn toàn không bị lay chuyển bởi thái độ của người đời.

Có thể nói : “Nhiệt tình giống như người thấy kẻ chết đuối liền nhảy xuống cứu theo bản năng nhưng bản thân lại không biết bơi; còn Bồ Đề Tâm là người quyết chí học bơi, sắm sửa thuyền bè vững chắc để đưa tất cả mọi người cùng qua bờ bên kia an toàn”.

Vậy thì câu hỏi đặt ra “Vì sao cần “Nhiệt tình” để nguyện Phát Bồ Đề Tâm”?

Sau nhiều lần nghiên cứu và học hỏi người viết tìm thấy câu trả lời như sau:
Nhiệt tình trong Phật giáo chính là sự Tinh tấn (nỗ lực hết mình, không mệt mỏi).

Và ‘… Cứu độ chúng sinh là một hành trình dài vô tận qua nhiều kiếp sống, đối mặt với vô số khó khăn’.

— Nhiệt tình chính là nguồn năng lượng để hành động: Bồ Đề Tâm không phải là một ý nghĩ thụ động. Đó là một lời cam kết hành động.

Sự nhiệt tình thúc đẩy ta dấn thân vào đời, làm các việc lành, giúp đỡ mọi người mà không quản ngại gian khổ.

— Sự nhiệt tình giúp ta vượt qua sự lười biếng và thối chuyển:

Tâm con người rất dễ bị lung lay bởi sự an nhàn cá nhân. Khi gặp thử thách lớn hoặc khi thấy chúng sinh quá khó độ, sự nhiệt tình, kiên trì chính là ngọn lửa giữ cho lời nguyện của ta không bị nguội lạnh.

– Sự nhiệt tình giúp thêm dũng cảm đối mặt với bóng tối:

Để tự giác ngộ và giác ngộ cho người khác,chúng ta phải đối mặt với những thói hư tật xấu của chính mình và áp lực từ xã hội.

Chỉ có một tinh thần nhiệt huyết, mạnh mẽ mới giúp không chùn bước

Nhiệt tình là đốm lửa hồng,
Gặp người hoạn nạn, động lòng giúp ngay.
Nhưng tình theo gió đổi thay,
Khen thì hăng hái, chê liền nản thương.
Làm vì cảm xúc vô thường,
Dính vào cái “ngã”, dễ vương muộn phiền.
Bồ Đề Tâm, bậc thánh hiền,
Là lòng thương rộng, kết liền mười phương.
Hiểu sâu nhân quả, vô thường,
Nguyện tu thành Phật, dẫn đường chúng sinh.
Chẳng màng danh lợi cho mình,
Quán thân bình đẳng, lặng tình bao dung.
Nhiệt tình như nước một dòng,
Bồ Đề Tâm rộng… như lòng đại dương.
Nhiệt tình lo việc trên đường,
Bồ Đề Tâm quyết can trường thoát ly.
Vài điều học Phật khắc ghi,
Trí tâm soi sáng, thực thi nẻo lành.

Nếu đã giải quyết được bao thắc mắc về nhiệt tình rồi thì câu hỏi kế tiếp sẽ là : ”Vì sao cần “Bao dung” để nguyện Phát Bồ Đề Tâm”?

Phải chăng Bồ Đề Tâm thường đặt ra với tiêu chuẩn: Ta phải phát nguyện cứu độ tất cả chúng sinh, bao gồm cả những người thù ghét bạn, những người ích kỷ, độc ác hay hãm hại bạn.

Vậy nên ta không thể phát nguyện nếu tâm còn phân biệt hoặc oán hận.
Có nghĩa là cần :

– Xóa bỏ ranh giới bè phái:

Nếu không có lòng bao dung rộng lớn, chúng ta sẽ chỉ muốn giúp đỡ người thân yêu và bỏ mặc những người làm tổn thương mình.

Bao dung giúp nhìn thấy tất cả chúng sinh đều từng là cha mẹ, người thân của mình trong muôn vàn kiếp luân hồi.

– Chấp nhận sự quan hệ của chúng sinh: Chúng sinh còn mê mờ nên thường làm những điều sai trái, tạo ác nghiệp. Lòng bao dung giúp thấu hiểu nỗi khổ của họ, không khởi tâm phán xét hay giận dữ, từ đó mới có thể phát khởi tâm thương xót và muốn cứu độ họ.

– Tha thứ để bảo vệ tâm mình: Trong quá trình hành bồ tát đạo, người phát tâm chắc chắn sẽ bị người khác hiểu lầm hoặc phản bội. Nếu không bao dung, họ sẽ nản lòng, rút lui và từ bỏ lời nguyện ban đầu.

Lời kết:

Qua sự tìm hiểu và suy ngẫm người viết đã học được rằng :

— Bao dung là nền tảng của Từ Bi — giúp tâm chúng ta mở rộng đến vô hạn để chứa đựng tất cả chúng sinh.

— Nhiệt tình là gốc rễ của Trí Tuệ và Tinh Tấn — truyền năng lượng cho chúng ta biến lời nguyện thành hành động thực tế.

– Thiếu một trong hai, Bồ Đề Tâm sẽ lập tức sụp đổ: Có nhiệt tình mà thiếu bao dung sẽ dễ nổi giận khi gặp người khó ưa; có bao dung mà thiếu nhiệt tình thì chỉ dừng lại ở sự thương hại mập mờ chứ không thể cứu độ được ai.

Tuy nhiên, dù Nhiệt tình và Bao dung chính là hai chất liệu vô cùng quan trọng ở thế gian để nuôi dưỡng Bồ Đề Tâm, nhưng để nó thực sự trở thành Bồ Đề Tâm của đạo Phật, nó cần có thêm một yếu tố cốt lõi: Trí tuệ soi sáng (Tính Không).

Nếu chỉ có Nhiệt tình, sẽ nhanh kiệt sức.

Nếu có thêm Bao dung, sẽ đi được đường dài.

Nhưng phải có Trí tuệ, mới tìm thấy sự tự tại và giải thoát thực sự trong mỗi việc mình làm. Đó chính là cách người bình thường từng bước thắp lên Ngọn Hải Đăng của Bồ Đề Tâm!

Bồ-Đề Tâm đừng phát lúc vui
Là lời nguyện ước đẩy lùi bóng đêm.
Cần thêm năng lượng Nhiệt Tình
Để không lười nhác, quên mình độ sinh.
Cần thêm chất liệu Bao Dung,
Gặp người oán hận, tấm lòng vẫn thương.
Nhưng nếu một chút vấn vương,
Dễ chìm trong cảnh, lạc đường thế gian.
Cần thêm Trí Tuệ soi đàng
Hiểu rõ “ngã, pháp” thảy toàn trống không.
Làm mà chẳng chấp vào công,
Thì que diêm nhỏ hóa vòng hào quang.
Mặc ai chỉ trích, hoang mang,
Nuôi tâm rộng lớn, vững vàng bước đi.
Nhiệt tình, bao dung, từ bi,
Hải đăng xuất phát từ khi phát lòng

Kính trân trọng
Huệ Hương