Thành phố hiện đại trong tôi.

Cảm tác khi đón nhận tin Thành phố Melbourne theo bản thống kê trong 50 thành phố đáng sống trên thế giới vào năm 2026 (bảng xếp hạng mới nhất của Time Out 2026, Melbourne đã vươn lên vị trí số 1 thế giới) nhờ sự bùng nổ về văn hóa, ẩm thực và sự hài lòng của người dân.

Trùng hợp thay, đọc lại tác giả Walter Benjamin (1892-1940) mới thấy người triết gia này từ lâu thể hiện rõ nhất những suy nghĩ của mình về thành phố hiện đại trong bộ tác phẩm đồ sộ (nhưng chưa hoàn thành) mang tên The Arcades Project (Dự án hành lang – Das Passagen-Werk</em): Đây là “cuốn kinh thánh” về đô thị hiện đại. Nơi ông giải phẫu Paris để thấy linh hồn của chủ nghĩa tư bản và sự tiêu thụ và những thay đổi trong trải nghiệm của con người, hơn thế nữa nó còn là sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại.

Hãy nghe ông viết : “Mỗi thời đại không chỉ mơ về thời đại kế tiếp, mà khi mơ, nó còn thúc đẩy sự thức tỉnh.”— (Trích Paris, Capital of the 19th Century)

Ý nghĩa: Thành phố hiện đại không phải là sự đoạn tuyệt, mà là nơi chúng ta thức tỉnh để tìm lại những giá trị nhân văn từ quá khứ.

Và ta sẽ cảm nhận rằng từ góc nhìn của Walter Benjamin, sự “đáng sống” của một thành phố không chỉ nằm ở những con số thống kê mà nằm ở trải nghiệm thực tế của mỗi cá nhân.

Có thể dưới con mắt người cao tuổi các thành phố hiện đại (kể cả Melbourne hay Paris) được thiết kế cho sự hiệu quả: tàu điện cao tốc, tốc độ này tạo ra sự “choáng ngợp công nghệ“. Vỉa hè không còn là nơi để dừng lại ngắm nhìn, mà trở thành đường đua. Khi không gian công cộng không còn kiên nhẫn với sự chậm rãi, người cao tuổi tự thu mình lại trong bốn bức tường hoặc các vùng ngoại ô tĩnh lặng nhưng cô độc và phải chăng khi thành phố hiện đại quá lạnh lùng và đắt đỏ, tôn giáo trở thành “vùng trú ẩn” cuối cùng, họ sẽ tìm đến những giấc mộng ” khác.vì đô thị đã thất bại trong việc cung cấp ý nghĩa sống. Tôn giáo ở đây vừa là niềm an ủi, nhưng cũng vô tình là một sự “từ bỏ” thế giới hiện hữu vốn quá khắc nghiệt với họ.. Nó đã trở thành một “thành phố bảo tàng ” dành cho khách du lịch và giới thượng lưu.

Người bình dân khó còn có cái quyền được “lang thang” trong những hành lang lịch sử mà Benjamin hằng yêu mến. Thành phố hiện đại đã biến “trải nghiệm đi dạo” từ một quyền cơ bản thành một món hàng xa xỉ và một thành phố thực sự “hiện đại” theo tinh thần Benjamin phải là nơi dung hợp được mọi nhịp điệu. Công nghệ không nên chỉ dùng để chạy nhanh hơn, mà phải dùng để tạo ra sự an toàn và tiếp cận dễ dàng cho những người muốn đi chậm lại.

Hãy cùng nhau nhìn lại vài tiêu chuẩn căn bản mà từ nhiều chục năm trước Walter Benjamin đã định nghĩa về thành phố hiện đại : “Thành phố hiện đại không chỉ là nơi sống — mà là một văn bản sống” cần được đọc.

Thật ra ở người bình thường, một đô thị chỉ là nơi có đường phố, nhà cửa, dòng người nhưng có ai đã từng thấy như Benjamin thấy: một mạng lưới của ký ức, thời gian, và ý nghĩa ẩn giấu vì nơi mỗi góc phố tượng trưng cho một lớp thời gian, và mỗi mỗi vật nhỏ đều là dấu vết của lịch sử, và phải chăng thành phố bấy giờ giống như một cuốn sách viết bằng vật thể, hơn thế nữa thành phố đang làm con người mất dần chiều sâu cảm nhận vì đời sống hiện đại rất nhanh (đầy kích thích với ánh sáng, âm thanh, quảng cáo, dòng người, xe cộ tất bật đôi khi tiếng còi cứu thương và cứu hỏa) và sau cùng vẫn ẩn giấu những khoảnh khắc tỉnh thức dù thành phố hiện đại là nơi mọi thứ bị sao chép, sản xuất hàng loạt nhưng đừng sống vội mà hãy sống chậm lại vì “Tôi không phải là công cụ của nền kinh tế. Tôi có quyền sở hữu thời gian của chính mình”.

Kính trân trọng

Đi giữa thành phố hiện đại

Phố không chỉ là phố,
Mà là những lớp thời gian,
Dưới bước chân rất vội
Là ký ức ngủ yên nằm.

Người đi nhanh không thấy,
Chỉ ánh đèn và âm thanh,
Người đi chậm mới nhặt
Một mảnh đời rất mong manh.

Có khi từ góc nhỏ
Một quá khứ bỗng quay về,
Như ánh chớp rất nhẹ
Chạm vào tim không hề hay.

Thành phố không vô cảm,
Chỉ là ta đã quen rồi,
Nếu một lần dừng lại —
Nghe thân mật “Bạn ơi “

Phố vẫn đông, người vẫn vội,
Đèn vẫn sáng, qua những đêm dài
Không cần trốn chạy,
Chỉ cần nhắc thầm, thở nhẹ
“Ta đang thật sự sống nơi này”

Hãy bước chậm
nhưng không ở chân bước,
Mà nơi tâm chẳng chút lao xao,
Chỉ cần thấy rõ,
giữa thành phố ngàn lớp sóng,
Vẫn còn một bến đỗ như ngày nào

Trong mê cung công nghệ vội vã
Lịch sử nằm im dưới lớp bụi mờ.
Đô thị không chỉ là nơi định mệnh,
Mà là trang sách mở những vần thơ

Ký ức xưa cũ mới là hồn phố.
Một mái chùa
ru lòng những tối đơn côi
Nếu hiện tại,
Nơi vùng ngoại ô lặng lẽ,
Không lạc đâu,
vì đã quen rồi !

Thành phố hiện đại trong tôi
Có những người …
Sống với những điều đang thấy…
Riêng có người
gom những mảnh vụn vỡ đang trôi
Và sống với từng trải nghiệm ấy,
mà luôn giữ được .
một “nội tâm không bị cuốn đi”!!

Sydney 19/3/2026
Huệ Hương

This entry was posted in Tùy Bút. Bookmark the permalink.